Calheta – Madeira

Wie denkt aan Madeira, denkt aan groene bergen en mystieke mist. Calheta denkt er anders over. Gelegen op de zonnige zuidwestkust van het eiland pakt de grootste gemeente van Madeira uit met iets wat elders zeldzaam is: gouden zandstranden, een levendige jachthaven en meer zonuren dan vrijwel elk ander deel van het eiland. Niet voor niets noemen locals dit de zonnesteen van Madeira.

Calheta is geen dorp — het is een gemeente van 116 km² met acht parochies, elk met een eigen karakter. Van het internationale surfmekka Jardim do Mar over het authentieke vissersdorp Paul do Mar tot de verborgen oase Fajã dos Padres: wie Calheta verkent op zijn eigen tempo ontdekt een stuk Madeira dat de meeste reizigers nooit zien.

Madeira heeft vrijwel geen naturel zandstranden — de vulkanische oorsprong van het eiland zorgt voor kiezel en zwart basalt. Calheta vormt de uitzondering. De gemeente liet twee strandjes aanleggen met zand uit de Sahara en van de Portugese kust bij Figueira da Foz. Het resultaat is verrassend: fijn geelgoud zand, helder water en een boulevard met terrassen waar het leven aangenaam traag voorbijgaat.

Het strand is het levendigst in de ochtend en vroege namiddag, voor de dagjestoeristen arriveren. Wie rustig wil zwemmen, is er vroeg bij. Wie wil kanoën, windsurfen of kajakken langs de kustlijn — ook dat is hier mogelijk.

Praktisch: Het strand ligt vlak bij de jachthaven. Gratis parkeren op de aangrenzende parking. Op weekdagen het rustigst — in het weekend populair bij Madeireense gezinnen.

Naast de kerk van Calheta staat een van de bijzonderste bezienswaardigheden van de westkust: de Engenho da Calheta, de laatste werkende rumstokerij van Madeira. Vanaf april, wanneer het suikerriet rijp is, draaien de machines volop. Het riet wordt vermalen, de sap wordt gekookt en gedestilleerd tot aguardente — de witte rum die de basis vormt van de poncha, het traditionele drankje van Madeira.

Een bezoek aan de engenho is een stap terug in de tijd. De machines zijn oud, de geur van suikerstroop hangt in de lucht en de medewerkers leggen met plezier uit hoe het proces werkt. Nadien kan je proeven: rum, suikerrietsiroop en bolo de mel, de Madeireense honingkoek. Een authentieke ervaring die ver verwijderd is van de toeristenstroom in Funchal.

Op de rand van een klif, met een 180°-uitzicht over de Atlantische Oceaan, staat het Centro das Artes Casa das Mudas — kortweg MUDAS. Het gebouw zelf, ontworpen door architect Paulo David, is al een bezienswaardigheid: ingegraven in de rots, met witte betonnen vlakken die de horizonlijn weerspiegelen. Binnen vind je een permanente collectie Portugese hedendaagse kunst vanaf de jaren zestig, aangevuld met wisselende tentoonstellingen.

Zelfs voor wie niet bijzonder geïnteresseerd is in moderne kunst, is MUDAS een bezoek waard — al was het maar voor het terras en het uitzicht. Op heldere dagen zie je tot voorbij de kustlijn van het eiland.

Een kwartier rijden ten zuiden van het centrum van Calheta ligt Jardim do Mar — letterlijk het Tuin aan de Zee. Het dorp is gebouwd op een fajã, een smalle kuststrook aan de voet van hoge kliffen, en staat internationaal bekend als een van de beste surflocaties van Europa. De noordatlantische deining arriveert hier met kracht en regelmaat, wat golven oplevert die geavanceerde surfers van over de hele wereld aantrekken. Internationale surfcompetities worden hier georganiseerd.

Voor wie niet surft, is Jardim do Mar alsnog betoverend. Het dorpje telt nauwelijks een paar honderd inwoners, de straten zijn smal en stil, en de kleurige gevelkastjes en de ruisende branding creëren een sfeer die je nergens anders op Madeira vindt.

Tip voor surfers: De golven van Jardim do Mar zijn voor gevorderden. Beginners kunnen beter uitwijken naar Paul do Mar, even verderop langs de kust, waar de condities rustiger zijn. Beginnende surfers gaan meestal naar São Vicente voor surflessen. 

Van alle plekken in de gemeente Calheta is Fajã dos Padres misschien wel de meest bijzondere. Aan de voet van een klifwand van vijfhonderd meter hoog — bijna loodrecht uit zee rijzend — ligt een smalle kuststrook die tot een halve eeuw geleden uitsluitend per boot bereikbaar was. Tegenwoordig brengt een steile kabelbaan je van de kliftop naar beneden, naar een wereld van tropische vegetatie, een kleine wijngaard en een restaurant waar verse vis de hoofdrol speelt.

De wijn die hier wordt gemaakt — Verdelho, de enige druif die in dit microklimaat gedijt — is zo bijzonder dat hij ooit de pauselijke tafel bereikte. De klifwand die je omringt creëert een bijna volledig windstille omgeving, wat voor een zachtheid in temperatuur en licht zorgt die je in de rest van het eiland niet terugvindt.

Tip: Reserveer vooraf bij het restaurant — er zijn slechts enkele tafels. De kabelbaan vertrekt elke 30 minuten. Laatste rit omhoog is om 18u. Neem badkleding mee: er is een kleine aanlegplaats om te zwemmen.

In Estreito da Calheta, op een helling met zicht op de oceaan, strekt een biologische wijngaard zich uit over meer dan 30.000 m². Daartussenin: een 17e-eeuws hoofdgebouw, vijftien cottages en een restaurant met een van de mooiste zeezichten van het eiland. Quinta das Vinhas is geen gewoon hotel — het is een werkende boerderij waar 70 druivenrassen groeien en waar de eerste biologische tafelwijn van Madeira wordt gemaakt.

De Fanal — 100% Verdelho, mineraal en fruitig met een zoute toets — is de trots van het domein. Een wijnproeverij op de quinta geeft je een compleet ander beeld van Madeira dan het klassieke wandelen langs levada’s: hier is het eiland zacht, weelderig en oud.

De gemeente Calheta is een uitstekende uitvalsbasis voor levada-wandelingen. De Levada do Risco vanuit Rabaçal leidt je langs een spectaculaire waterval van honderd meter hoog en het meer van de Vinte e Cinco Fontes — een van de mooiste wandelingen van de westkust. De Levada Nova in Prazeres volgt de kustlijn met uitzichten over zee. En voor de avontuurlijker: de route van Jardim do Mar langs de kliffen richting Paul do Mar, met zijn dramatische panorama’s.